نقاط عطف گذار انرژی اتحادیه اروپا: برنامههای ملی و اهداف Fit for 55 در آستانه نقطه بحرانی ۲۰۳۰
کشورهای عضو اتحادیه اروپا در حالی نسخههای بهروزشده برنامههای ملی انرژی و اقلیم خود را ارائه میکنند که بسته Fit for 55 پیش از مهلت ۲۰۳۰ وارد مرحله تعیینکننده اجرا شده است.
اتحادیه اروپا وارد مرحله تعیینکننده اجرای بسته اقلیمی Fit for 55 خود شده است؛ کشورهای عضو نسخههای بهروزشده برنامههای ملی انرژی و اقلیم (NECP که در ایتالیا PNIEC نامیده میشود) را ارائه میکنند که در آنها تشریح شده هر کشور چگونه به اهداف الزامآور ۲۰۳۰ این بلوک دست خواهد یافت. ارزیابی کمیسیون اروپا که در ماه مه منتشر شد، نشان داد برنامههای ملی کنونی رویهمرفته حدود ۵۱ درصد کاهش گازهای گلخانهای نسبت به سطوح سال ۱۹۹۰ را محقق میکنند؛ رقمی کمتر از هدف ۵۵ درصدی و بهمراتب پایینتر از مسیر شاخص ۵۷ درصدی توصیهشده برای حاشیه اطمینان.
بسته Fit for 55 که در سال ۲۰۲۳ به توافق رسید، اهداف بخشی الزامآوری تعیین میکند که بسیار فراتر از جاهطلبی اقلیمی پیشین اتحادیه اروپا است. دستورالعمل بازنگریشده انرژیهای تجدیدپذیر ایجاب میکند که تا سال ۲۰۳۰، ۴۲٫۵ درصد از مصرف نهایی انرژی از منابع تجدیدپذیر تأمین شود، با هدفی آرمانی ۴۵ درصدی. دستورالعمل بهرهوری انرژی سهمهای ملی الزامآوری را برای کاهش جمعی ۱۱٫۷ درصدی مصرف نهایی انرژی نسبت به پیشبینیهای ۲۰۲۰ تحمیل میکند. اصلاح نظام تجارت انتشار (ETS) قیمتگذاری کربن را از سال ۲۰۲۴ به حملونقل دریایی گسترش میدهد و از سال ۲۰۲۷ نظام جدید ETS2 را ایجاد میکند که حملونقل جادهای و ساختمانها را دربر میگیرد.
نسخه بهروزشده PNIEC ایتالیا که توسط جیلبرتو پیکتو فراتین، وزیر انرژی، ارائه شد، هدفگذاری کرده است ۳۹٫۴ درصد تجدیدپذیر در مصرف نهایی، ۱۳۱ گیگاوات ظرفیت نصبشده تجدیدپذیر و کاهش تدریجی برق زغالسنگسوز تا سال ۲۰۲۵ بهجز برای ساردنیا. این برنامه همچنین حضور ۶ میلیون خودروی برقی در جادههای ایتالیا تا سال ۲۰۳۰ و سرمایهگذاری چشمگیر در «درههای هیدروژنی» پیرامون خوشههای صنعتی نظیر تارانتو و پورتو مارگرا را متصور است. منتقدان، ازجمله بنیاد اقلیمی اروپا، استدلال میکنند که برنامه ایتالیا سرمایهگذاری موردنیاز در زیرساخت شبکه و برقیسازی ساختمانها را کمتر از واقع برآورد کرده است.
برنامه آلمان که بر پایه انرژیوِنده (Energiewende) استوار است و پس از بحران گاز ۲۰۲۲ شتاب گرفت، هدفگذاری کرده است تا سال ۲۰۳۰ به ۸۰ درصد تجدیدپذیر در برق و حذف تدریجی تولید برق زغالسنگسوز حداکثر تا سال ۲۰۳۸ دست یابد، با جاهطلبی سیاسیِ مناقشهبرانگیزی برای جلو انداختن این هدف به سال ۲۰۳۰. فرانسه بر انرژی هستهای تکیه دارد که حدود ۶۵ درصد برق را تأمین میکند و در حال سرمایهگذاری روی شش راکتور جدید EPR2 است. اسپانیا و پرتغال خود را در جایگاه صادرکنندگان انرژی تجدیدپذیر قرار دادهاند، با ظرفیت خورشیدی عظیم و پروژههای نوظهور هیدروژن سبز در اندلس و خوشه صنعتی سینِس.
چالش تأمین مالی سترگ است. کمیسیون برآورد میکند تحقق Fit for 55 در سراسر بلوک تا سال ۲۰۳۰ به سرمایهگذاری اضافیِ سالانهای حدود ۶۲۰ میلیارد یورو نیاز دارد که از محل تسهیلات بازیابی و تابآوری، صندوق نوآوری، صندوق نوسازی و سرمایه خصوصی تأمین میشود. نگرانیهای مربوط به رقابتپذیری صنعتی که با قانون کاهش تورم آمریکا (IRA) و سلطه فناوری پاک چین تشدید شده، بروکسل را واداشته است قانون صنعت خالصصفر (Net-Zero Industry Act) و پیمان صنعتی پاک (Clean Industrial Deal) را راهاندازی کند و انعطاف در کمکهای دولتی و اولویتهای خرید را برای تولیدکنندگان اروپایی فراهم آورد.
مخاطرات اجرا همچنان چشمگیر است. تنگناهای صدور مجوز برای تجدیدپذیرها و توسعه شبکه، کمبود نیروی کار در ساختوساز و مشاغل برق، و واکنشهای سیاسی منفی در برابر افزایش هزینههای انرژی و الزامات خودروی برقی، همگی مسیر را پیچیده میکنند. انتخابات پارلمان اروپا در سال گذشته به اکثریتی محافظهکارتر انجامید و چند کشور عضو به دنبال تعدیل عناصر مشخصی از این بسته بودهاند، ازجمله تاریخهای حذف تدریجی موتور احتراقی و اجرای ETS2. اینکه اتحادیه اروپا به اهداف ۲۰۳۰ دست یابد یا نه، به اجرای دو سال آینده بستگی خواهد داشت.
